Współczesny rynek pracy dynamicznie się zmienia, a jednym z jego kluczowych wyzwań jest rosnąca potrzeba łączenia edukacji z praktyką oraz skutecznego przygotowania młodych ludzi do funkcjonowania w środowisku zawodowym. Coraz częściej podkreśla się, że sama wiedza teoretyczna nie jest wystarczająca. Pracodawcy oczekują konkretnych kompetencji, doświadczenia, kompetencji społecznych oraz gotowości do szybkiego uczenia się i adaptacji do nowych warunków pracy.
Jednocześnie coraz wyraźniej widoczna staje się luka pokoleniowa na rynku pracy. W wielu branżach doświadczeni pracownicy stopniowo odchodzą na emeryturę, a liczba młodych osób wchodzących na rynek jest nie wystarczająca, aby w pełni zastąpić odchodzące kadry. Powoduje to konieczność świadomego inwestowania w rozwój młodych ludzi już na etapie edukacji. Pracodawcy coraz częściej dostrzegają, że budowanie przyszłych kompetencji zawodowych powinno rozpoczynać się wcześniej.
W odpowiedzi na te wyzwania rozwijają się różnorodne formy wsparcia i przygotowania zawodowego, takie jak staże zawodowe, praktyki uczniowskie i studenckie, a także programy stypendialne i rozwojowe. Każda z tych form pełni nieco inną funkcję, jednak ich wspólnym celem jest umożliwienie zdobywania doświadczenia, rozwijania kompetencji oraz ułatwienie wejścia na rynek pracy. Stanowią one także istotny element budowania przewagi konkurencyjnej organizacji, istotny z perspektywy branży kolejowej, która przechodzi intensywny proces rozwoju technologicznego i modernizacji. Dzięki nowym inwestycjom infrastrukturalnym, nowoczesnym pociągom i rozwojowi nowych systemów transportowych zwiększa się zapotrzebowanie na wysoko wykwalifikowaną kadrę. Jednocześnie branża kolejowa mierzy się z luką pokoleniową, która powoduje niedobór pracowników, na stanowiskach technicznych i handlowych. W związku z tym również i kolej coraz częściej angażuje się w organizację staży zawodowych, praktyk studenckich i uczniowskich oraz programów rozwojowych.
Staż zawodowy
Staż zawodowy jest jedną z najpopularniejszych form zdobywania doświadczenia zawodowego przez osoby rozpoczynające swoją karierę. Polega na wykonywaniu określonych obowiązków zawodowych w rzeczywistym środowisku pracy, pod nadzorem opiekuna. Jego głównym celem jest praktyczne przygotowanie uczestnika do wykonywania zawodu oraz umożliwienie zdobycia pierwszego doświadczenia zawodowego.
Staże mogą mieć charakter płatny lub bezpłatny, choć obecnie coraz częściej pracodawcy decydują się na wynagradzanie stażystów, traktując staż jako element budowania przyszłych zasobów kadrowych. Czas trwania stażu może wynosić od kilku tygodni do nawet kilkunastu miesięcy, w zależności od programu i organizatora.
Istotną cechą stażu jest jego praktyczny charakter. Stażysta nie tylko obserwuje pracę innych osób, ale aktywnie uczestniczy w realizacji zadań, poznaje procedury, kulturę organizacyjną oraz specyfikę funkcjonowania danej branży. Dla wielu osób staż stanowi pierwszy kontakt z profesjonalnym środowiskiem pracy i pozwala zweryfikować swoje zainteresowania zawodowe.
Z perspektywy pracodawców staże są również skutecznym sposobem pozyskiwania talentów. Organizacje mogą obserwować rozwój uczestników, ocenić ich potencjał i przygotować do przyszłego zatrudnienia. W warunkach rosnących niedoborów kadrowych i luki pokoleniowej staże stają się ważnym narzędziem budowania ciągłości kompetencyjnej w organizacjach.
Praktyki zawodowe
Praktyki zawodowe to „czas na praktyczne przygotowanie studenta (I i II stopnia studiów) lub ucznia do zawodu, a także zdobycie pierwszego doświadczenia zawodowego”[1]. Ich celem jest umożliwienie uczniom i studentom wykorzystania wiedzy teoretycznej w praktyce oraz poznanie realnych warunków pracy w wybranym zawodzie.
Praktyki uczniowskie skierowane są przede wszystkim do uczniów szkół branżowych, techników oraz innych szkół zawodowych. Stanowią one zazwyczaj obowiązkowy element programu nauczania i mają charakter praktycznej nauki zawodu. Uczniowie realizują określony program praktyk zgodny z kierunkiem kształcenia, a ich przebieg jest nadzorowany przez szkołę oraz opiekunów praktyk.
Celem praktyk uczniowskich jest przede wszystkim nauka konkretnych umiejętności zawodowych. Uczniowie poznają podstawowe obowiązki związane z danym zawodem, uczą się organizacji pracy, zasad bezpieczeństwa oraz współpracy w środowisku zawodowym. W wielu przypadkach są to pierwsze doświadczenia młodych ludzi związane z odpowiedzialnością zawodową i funkcjonowaniem w strukturach organizacyjnych. Praktyki uczniowskie mają zwykle bardziej sformalizowany charakter i są ściśle związane z programem edukacyjnym. Ich zadaniem jest przede wszystkim przygotowanie ucznia do wykonywania określonego zawodu po ukończeniu szkoły.
Praktyki studenckie realizowane są przez studentów uczelni wyższych i mają bardziej rozwojowy oraz elastyczny charakter. Mogą być obowiązkowe lub dobrowolne, w zależności od kierunku studiów i wymagań uczelni. Student często sam wybiera miejsce odbywania praktyk, zgodnie ze swoimi zainteresowaniami zawodowymi i planowaną ścieżką kariery.
W przeciwieństwie do praktyk uczniowskich praktyki studenckie są zwykle bardziej ukierunkowane na rozwijanie kompetencji analitycznych, organizacyjnych oraz specjalistycznych. Studenci mają możliwość poznania funkcjonowania organizacji, uczestniczenia w projektach, pracy zespołowej oraz zdobywania doświadczenia w bardziej zaawansowanych obszarach zawodowych.
Praktyki studenckie często stanowią pierwszy krok do późniejszego zatrudnienia. Wielu pracodawców traktuje je jako formę rekrutacji przyszłych pracowników i możliwość budowania relacji jeszcze na etapie edukacji.
Choć zarówno praktyki uczniowskie, jak i studenckie mają na celu zdobywanie doświadczenia zawodowego to praktyki uczniowskie uczą przede wszystkim wykonywania zawodu, natomiast praktyki studenckie przygotowują do świadomego funkcjonowania na rynku pracy i rozwoju kariery zawodowej.
A może programy stypendialne i rozwojowe?
Coraz większą rolę we wspieraniu młodych ludzi odgrywają również programy stypendialne i rozwojowe. Są one odpowiedzią na potrzebę inwestowania w kapitał ludzki oraz budowania kompetencji przyszłości.
Programy stypendialne polegają przede wszystkim na udzielaniu wsparcia finansowego osobom wyróżniającym się osiągnięciami naukowymi, zawodowymi, społecznymi lub znajdującym się w trudniejszej sytuacji materialnej. Mogą być organizowane przez uczelnie, samorządy, fundacje, organizacje pozarządowe czy przedsiębiorstwa.
Ich celem jest umożliwienie dalszego rozwoju edukacyjnego oraz stworzenie warunków do zdobywania wiedzy i kompetencji bez dodatkowych barier finansowych. Coraz częściej firmy wykorzystują programy stypendialne jako element budowania relacji z młodymi talentami oraz zachęcania ich do związania swojej przyszłości zawodowej z konkretną branżą lub organizacją.
Programy rozwojowe skupiają się natomiast na rozwijaniu kompetencji uczestników poprzez szkolenia, warsztaty, mentoring, coaching, projekty zespołowe czy rotacje stanowiskowe. Są one często kierowane do uczniów, studentów, absolwentów lub młodych pracowników posiadających potencjał rozwojowy.
Programy tego typu pomagają uczestnikom zdobywać doświadczenie, rozwijać kompetencje miękkie i specjalistyczne oraz lepiej przygotować się do pracy w nowoczesnym środowisku zawodowym.
Dla organizacji stanowią one skuteczne narzędzie budowania przyszłych liderów i specjalistów.
W praktyce programy stypendialne i rozwojowe często się uzupełniają. Organizacje oferują uczestnikom jednocześnie wsparcie finansowe oraz możliwość rozwoju kompetencji, tworząc kompleksowe ścieżki rozwoju zawodowego.
Co na to kolej?
Branża kolejowa coraz intensywniej angażuje się w staże zawodowe, praktyki oraz programy stypendialne, ponieważ dostrzega ich strategiczne znaczenie dla budowania przyszłych kadr. Oferta kierowana do młodych osób przedstawiona przez spółki kolejowe jest dosyć bogata i atrakcyjna.
W działania te angażują się największe spółki kolejowe które oferują różne formy współpracy. Przyjrzyjmy się niektórym z nich.
PKP S.A.
Spółka PKP S.A. bardzo szeroko współpracuje ze szkolnictwem. Prowadzi staże i praktyki studenckie oraz program ambasadorski dla studentów. Program stażowy pozwala zdefiniować cele zawodowe, zdobyć pierwsze doświadczenie na rynku pracy, zbudować sieć kontaktów biznesowych i mieć wpływ na rozwój Spółki. Według dostępnych informacji, każdego roku 25% studentów, którzy odbyli staż zostaje zatrudnionych.[2] PKP S.A. bardzo często obejmuje patronat branżowy, współpracuje z Zakładami Doskonalenia Zawodowego oraz szkołami wyższymi m.in.: Politechniką Warszawską i Uniwersytetem Warszawskim.
PKP Intercity S.A.
Spółka PKP Intercity S.A. posiada bardzo bogatą ofertę dla szkolnictwa. Angażuje się w programy nauczania, praktyki zawodowe, programy stypendialne / granty oraz programy stażowe. Oferuje program staży dualnych, który „umożliwia studentom wiodących polskich uczelni kształcącym się na kierunkach kolejowych lub studentom zainteresowanym podjęciem w przyszłości pracy w jednostkach organizacyjnych Spółki odbycie praktyk zgodnych z ich kierunkową edukacją, a także z potrzebami pracodawcy.”[3] Obejmuje swoją współpracą 5-letnie technika, 3-letnie branżowe szkoły I stopnia, szkoły wyższe i Branżowe Centrum Umiejętności. Spółka współpracuje z 17 uczelniami wyższymi m.in.: Politechniką Warszawską, Politechniką Gdańską oraz SGH. Współpracuje z ponad 50 szkołami ponadpodstawowymi w których są uruchomione lub objęte patronatem kierunki kształcenia związane z transportem kolejowym. Odbywają się spotkania z pracownikami Spółki, wycieczki zawodowe na terenie Zakładów, konkursy o tematyce kolejowej. Kolejną formą kooperacji jest współpraca przy organizacji targów edukacyjnych, dni otwartych i konkursów.
Spółka pomaga uczniom szkół ponadpodstawowych w budowaniu kariery zawodowej na kolei
od podstaw poprzez umożliwianie praktycznej nauki oraz podejmowanie licznych działań promujących kształcenie i zatrudnienie w branży. Kreuje wśród młodzieży wizerunek współczesnych zawodów kolejowych, nawiązując do historii oraz tradycji, odbudowuje etos pracy kolejarza oraz uświadamia wartość specjalizacji i stabilnego zatrudnienia. Uczniowie współpracujących szkół są zapraszani do udziału w atrakcyjnym Programie Stypendialnym PKP Intercity, prowadzącym do podjęcia zatrudnienia w Spółce.
W Zakładach Spółki odbywają się liczne praktyki uczniowskie. Praktyczna nauka zawodu odbywa się w formie praktyk zawodowych oraz zajęć praktycznych dla uczniów ze współpracujących szkół, zarówno techników, jak i szkół branżowych.
PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.
Spółka PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. również współpracuje ze szkolnictwem. Preferowana forma współpracy to patronat branżowy, wspólne programy nauczania, praktyki zawodowe, programy stypendialne / granty. Swoją współpracą obejmuje 5-letnie technika, 3-letnie branżowe szkoły I stopnia, 2-letnie branżowe szkoły II stopnia (dla absolwentów branżowej szkoły I stopnia) oraz szkoły wyższe. Spółka współpracuje z ponad 50 szkołami na terenie całego kraju oraz realizuje program stypendialny i praktyki prowadzone „przez wykwalifikowaną kadrę na terenie Zakładów Linii Kolejowych.”[4]
PGE Energetyka Kolejowa
Spółka PGE Energetyka Kolejowa również prowadzi szeroką współpracę ze szkolnictwem. Posiada patronaty branżowe, wspólne programy nauczania, praktyki zawodowe, programy stypendialne / granty, programy stażowe oraz współpracuje z Fundacją Paga w projektach edukacyjnych. Współpracuje ze szkołami średnimi, kształcącymi na kierunkach: technik elektryk oraz technik elektroenergetyk transportu kolejowego. Program stażowy adresowany jest do studentek i studentów III, IV i V roku szczególnie na kierunkach: Elektroenergetyka, Elektrotechnika, Energetyka, Automatyka i Robotyka, Transport Kolejowy, Mechanika i Budowa Maszyn, Mechatronika, Finanse i Rachunkowość, Ekonomia, Prawo i Zarządzanie. W swojej ofercie ma płatny program praktyk letnich PROjektuj Karierę z PGE Energetyka Kolejowa w którym oferuje:
PKP Cargo S.A.
Spółka PKP Cargo skupia się przede wszystkim na praktykach zawodowych, którymi obejmują 3-letnie szkoły branżowe I stopnia. „Dzięki nim uczniowie mają szansę na skonfrontowanie własnej wiedzy i umiejętności z wymaganiami stawianymi przez konkretnych pracodawców. Praktyki zawodowe organizowane są dla uczniów i młodocianych w celu opanowania przez nich umiejętności zawodowych niezbędnych do podjęcia pracy w danym zawodzie, a w przypadku zajęć praktycznych odbywanych u pracodawców, w tym na zasadach dualnego systemu kształcenia – również w celu zastosowania i pogłębienia zdobytej wiedzy i umiejętności zawodowych w rzeczywistych warunkach pracy.”[6] Spółka realizuje również program stypendiów realizowany w celu pozyskania nowych pracowników przede wszystkim do zespołów zajmujących się utrzymaniem taboru, zespołów drużyn manewrowych oraz zespołów drużyn trakcyjnych w PKP CARGO S.A. Skierowany jest on do uczniów, którzy poza tym, że osiągają dobre wyniki w zakresie nauczania ogólnego, to mogą się także pochwalić dobrymi rezultatami w kształceniu zawodowym.
Koleje Śląskie sp. z o. o
„Koleje Śląskie stawiają na rozwój i edukację przyszłych specjalistów branży kolejowej. Wspólnie z uczelniami i szkołami tworzymy przestrzeń do nauki, praktyk i inspirujących doświadczeń zawodowych.”[7] Spółka aktywnie uczestniczy w różnorodnych inicjatywach edukacyjnych i projektach promujących rozwój zawodowy młodzieży, takich jak „Katowice Miastem Fachowców” oraz wielu innych wydarzeniach i targach edukacyjnych, podczas których dzielą się doświadczeniem i inspirują do wyboru kariery w sektorze kolejowym.
Polregio S.A.
Spółka Polregio S.A. prowadzi współpracę która ma na celu: ,,umożliwienie uczniom i słuchaczom szkół i placówek, przede wszystkim kształcących zawodowo, oraz ich absolwentom uzyskanie dostępu do rynku pracy, a przedsiębiorcom pozyskanie wykwalifikowanej kadry. Chce promować kształcenie zawodowe, budować świadomość w zakresie korzyści płynących ze zdobycia takiego rodzaju wykształcenia.”[8] Spółka oferuje różne formy współpracy i jak sama wskazuje może to być:
Koleje Mazowieckie Sp. z o.o.
„Spółka KM od lat współpracuje z placówkami oświatowymi w zakresie objęcia patronatem klas kształcących się w zawodach kolejowych. Pierwszą placówką, z którą zostało zawarte porozumienie była tzw. „Kolejówka”, czyli najstarsza techniczna szkoła średnia w Polsce. Następnie umowy zostały także zawarte m.in. z Zespołem Szkół w Tłuszczu czy Zespołem Szkół im. Stanisława Staszica w Małkini Górnej. Od bieżącego roku szkolnego Koleje Mazowieckie prowadzą także nauczanie dualne, które umożliwia kształcenie praktyczne przez wykwalifikowanych pracowników KM”.[10] Dzięki tej współpracy Spółka łączy teorię z praktyką, a tym samym wspiera młodzież w stawianiu pierwszych kroków w życiu zawodowym.
Staże zawodowe, praktyki uczniowskie i studenckie oraz programy stypendialne i rozwojowe odgrywają dziś niezwykle ważną rolę zarówno z perspektywy młodych ludzi, jak i całego rynku pracy. Pozwalają zdobywać doświadczenie, rozwijać kompetencje oraz ułatwiają płynne przejście z edukacji do życia zawodowego.
Ich znaczenie rośnie szczególnie w kontekście zmian demograficznych i luki pokoleniowej. Wiele organizacji stoi obecnie przed wyzwaniem zastępowania odchodzących, doświadczonych pracowników nowymi kadrami. Oznacza to konieczność świadomego inwestowania w rozwój młodych pokoleń oraz tworzenia warunków do skutecznego transferu wiedzy i kompetencji.
Współczesne organizacje coraz częściej rozumieją, że rozwój talentów powinien rozpoczynać się już na etapie edukacji. Dlatego praktyki, staże i programy rozwojowe przestają być wyłącznie dodatkiem do procesu nauki, a stają się strategicznym elementem budowania przyszłych zasobów kadrowych.
W efekcie korzyści odnoszą zarówno uczestnicy zdobywający doświadczenie i kompetencje, jak i pracodawcy, którzy budują stabilne i przygotowane do przyszłych wyzwań zespoły.
Źródła:
Serwis Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Serwis INFOZAWODOWE w obecnym kształcie powstał dzięki wsparciu środków Unii Europejskiej, a jego rozwój jest finansowany z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (2021–2027)
