Rynek pracy zmienia się szybciej, niż można dziś przewidzieć. W takiej rzeczywistości szkoła nie może ograniczać doradztwa zawodowego do wskazania uczniowi konkretnego zawodu. Potrzebne jest podejście, które pozwala młodemu człowiekowi poznać siebie, zobaczyć możliwości, zetknąć się z rzeczywistym środowiskiem pracy i świadomie zaplanować kolejny krok. O tym, jak zmienia się rola doradztwa zawodowego i jakie miejsce zajmują w tym procesie branżowe centra umiejętności, rozmawiali uczestnicy konferencji „Doradca zawodowy w nowej rzeczywistości”, która 7 października odbyła się w Branżowym Centrum Umiejętności w dziedzinie energetyki w Kluczborku.

Spotkanie otworzyła Marzena Perucka, dyrektorka ZS nr 2 – CKU w Kluczborku oraz Branżowego Centrum Umiejętności, która przedstawiła dotychczasową działalność BCU oraz plany placówki na najbliższe miesiące – w tym inicjatywy zaplanowane jeszcze na ten rok i działania przewidziane na kolejny.

Rynek pracy się zmienia, więc zmieniać musi się także doradztwo

Jednym z punktów wyjścia do rozmowy były wyzwania, z jakimi mierzą się dziś młodzi ludzie wchodzący w dorosłość. W prezentacji wskazano m.in. na lukę kompetencyjną, problemy związane z niestabilnością zatrudnienia, obawy dotyczące przyszłości oraz konieczność ciągłego zdobywania nowych kwalifikacji i przebranżawiania się.

W takich warunkach coraz trudniej zakładać, że wybór zawodu jest jedną decyzją podejmowaną na początku drogi edukacyjnej, która pozostaje aktualna przez całe życie. Zmienia się więc również sposób myślenia o roli doradcy zawodowego.

Nowe zadania doradcy zawodowego wynikają również z nowelizacji przepisów. O nowe erze pracy doradców mówiła dr Ewelina Policińska​ z Opolskiego Centrum Edukacji.

Od „jaki zawód do ciebie pasuje?” do „jak chcesz budować swoją przyszłość?”

Tradycyjny model doradztwa opierał się na prostym schemacie: poznaj siebie, poznaj zawód, dopasuj. Doradca pełnił przede wszystkim funkcję eksperta i diagnosty, a testy i diagnoza prowadziły do rekomendacji oraz wyboru konkretnej ścieżki.

Dziś punkt ciężkości przesuwa się w stronę samodzielnego budowania własnej drogi. Doradca nie ma podejmować decyzji za ucznia, lecz pomóc mu zrozumieć własne możliwości, przeanalizować dostępne opcje i określić kolejny krok. Ważne stają się przy tym nie tylko wiedza i doświadczenie doradcy, ale również umiejętność prowadzenia rozmowy, aktywnego słuchania, zadawania pytań i budowania relacji.

O tej zmianie mówiła Aleksandra Bobrowska z Powiatowego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Kluczborku. W jej ujęciu doradca może pełnić różne role – od przewodnika i eksperta po partnera w refleksji czy towarzysza w działaniu. Wszystko zależy od tego, czego w danym momencie potrzebuje uczeń.

„Nowoczesne doradztwo zawodowe nie daje uczniowi gotowej odpowiedzi” – podkreślono podczas prezentacji. Jego zadaniem jest pomóc młodemu człowiekowi przejść drogę od samoświadomości i rozpoznania możliwości do wyznaczenia celu i podjęcia działania.

BCU – od informacji do doświadczenia

W tym modelu szczególnego znaczenia nabierają Branżowe Centra Umiejętności. Ich rola nie ogranicza się do przekazywania informacji o zawodach. BCU tworzą przestrzeń, w której spotykają się szkoła, kształcenie zawodowe, branża, nowe technologie i rynek pracy. To także miejsce nowoczesnych szkoleń, zdobywania certyfikatów oraz poznawania idei uczenia się przez całe życie i mikrokwalifikacji.
Kluczowe jest jednak to, że uczeń może doświadczyć, a nie tylko usłyszeć o określonej branży czy zawodzie. Proces może rozpocząć się od pytania: czego chcę się dowiedzieć? Następnie przychodzi czas na obserwację, rozmowę i praktyczne doświadczenie, a po nim – na refleksję: co mnie zainteresowało, co odkryłem i co okazało się dla mnie mniej atrakcyjne.

Dlatego, jak wskazywała Karolina Lachowicz, doradca zawodowy ZS nr 2 – CKU w Kluczborku, „BCU nie jest wtedy wycieczką. Jest istotnym elementem procesu podejmowania decyzji”.

Uczeń nie musi przy tym od razu wiedzieć, kim chce zostać. Może mieć konkretny cel, np. zostać technikiem elektrykiem, ale może też chcieć po prostu sprawdzić, czy określony rodzaj pracy jest dla niego. Taki cel eksploracyjny również może być ważnym etapem świadomego wyboru.

Szkoła, rodzice, doradcy, BCU i pracodawcy

Z konferencji wyłonił się jeszcze jeden ważny wniosek: skuteczne doradztwo nie może być działaniem pojedynczej osoby. Powinno łączyć ucznia, doradcę, wychowawcę i nauczycieli, rodziców, Branżowe Centrum Umiejętności oraz środowisko branżowe.

O potrzebie budowania takich relacji mówiła Anna Hiller-Janik, nauczyciel, doradca zawodowy, logopeda PSP1 Olesno - prezentując m.in. doświadczenia związane z „Dniem Odkrywców Zawodów”. To przykład inicjatywy, która pozwala uczniom przygotować się do kontaktu z pracodawcą, a następnie poznać rzeczywiste stanowiska i środowisko pracy. Z czasem inicjatywa zaczęła łączyć coraz więcej podmiotów. Od 2022 roku, dzięki współpracy firmy Oras z Politechniką Częstochowską, uczniowie mogli poznawać nie tylko przedsiębiorstwa i konkretne stanowiska, ale również środowisko akademickie związane z przyszłymi zawodami. Projekt objął także kolejne szkoły i firmy, pokazując, że doradztwo może rozwijać się poprzez lokalną sieć współpracy.

Przygotować nie do jednego zawodu, ale do kolejnych decyzji

Ważnym elementem spotkania była także kwestia sprawczości młodych ludzi oraz przygotowania ich do uczenia się przez całe życie. W prezentacji wskazano drogę od samoświadomości, przez odpowiedzialność i umiejętność podejmowania decyzji, po planowanie i budowanie perspektywy przyszłości.

W tym kontekście szczególnie wybrzmiało zdanie z prezentacji Karoliny Lachowicz: „Nie programuj ucznia pod aktualne oferty pracy. Pomóż mu odkryć unikalny talent, który przetrwa każdą zmianę technologiczną.”

Nie oznacza to jednak odwrócenia się od rynku pracy. Przeciwnie – jednym z kluczowych kierunków wskazanych podczas konferencji jest ściślejsze połączenie edukacji z rzeczywistym środowiskiem branżowym. Informacje o zawodach, spotkania z pracodawcami i doświadczenia zdobywane w BCU mają pomagać uczniowi w samodzielnym formułowaniu celów i podejmowaniu decyzji, a nie zastępować tę decyzję.

Konferencja „Doradca zawodowy w nowej rzeczywistości” pokazała więc zmianę szerszą niż tylko nowe zadania doradcy zawodowego. Chodzi o stworzenie systemu, w którym uczeń może poznać siebie, zobaczyć dostępne możliwości, zetknąć się z rzeczywistym światem pracy, wyciągnąć wnioski i świadomie zaplanować własną drogę. W świecie zmieniających się technologii, zawodów i wymagań pracodawców to właśnie umiejętność podejmowania kolejnych decyzji i uczenia się przez całe życie może okazać się jedną z najważniejszych kompetencji.

Przedsięwzięcie odbyło się pod patronatem honorowym Kuratorium Oświaty w Opolu, Starosty Kluczborskiego Mirosława Bireckiego oraz Powiatowego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Kluczborku.

Zadanie finansowane ze środków budżetu państwa.