Opis dwóch kwalifikacji zawodowych.
Ostatnie lata pokazały wyraźne zmiany na rynku pracy. To, co jeszcze kilka lat temu miało ogromne znaczenie stopniowo traci na aktualności. Ogólne kwalifikacje, czyli szeroko pojęta uniwersalność pracowników ustępują miejsca konkretnym umiejętnościom i wyspecjalizowanym kompetencjom. Jeszcze kilka lat temu liczył się sam dyplom, dziś natomiast na pierwszym miejscu znajdują się precyzyjnie określone umiejętności. Istotnym elementem tej zmiany jest możliwość realnego porównania ze sobą kompetencji. W tym kontekście ogromną wartość zyskują kwalifikacje sektorowe, czyli pomost pomiędzy stanowiskami pracy a edukacją.
Czym są kwalifikacje?
Zacznijmy od wyjaśnienia pojęcia kwalifikacji. Według słownika języka polskiego kwalifikacje to „wykształcenie i uzdolnienia potrzebne do pełnienia jakiejś funkcji lub wykonywania jakiegoś zawodu”[1] czyli umiejętności, kompetencje oraz wiedza potrzebne do sprostania wymaganiom rynku pracy. Współcześnie jednak tradycyjne rozumienie pojęcia wykształcenie coraz częściej zamieniamy na podejście oparte na konkretnych efektach, które możemy zmierzyć i porównać.
Rozszerzając to pojęcie należy wyjaśnić czym są kwalifikacje sektorowe. Są to kwalifikacje „o charakterze zawodowym, która odpowiada na konkretne potrzeby branży lub sektora.”[2] Ich celem jest precyzyjne określenie kompetencji potrzebnych do wykonywania określonych zawodów w danym obszarze. Dzięki temu porządkują one rynek pracy i stanowią istotny punkt odniesienia zarówno dla pracodawców, pracowników oraz instytucji edukacyjnych.
Kwalifikacje sektorowe to fundament w procesie zawodowym. Służą one temu, aby profesjonalnie i realnie dopasować kompetencje do wymagań jakie rzeczywiście są stawiane na stanowiskach pracy. Wspierają rozwój kariery zawodowej oraz pomagają wyznaczyć ścieżki rozwoju. Są istotnym elementem w procesie rekrutacji, ponieważ zwiększają przejrzystość procesów poprzez możliwość oceny faktycznych umiejętności kandydatów na dane stanowisko. W warunkach dynamicznych zmian gospodarczych kwalifikacje mają ogromne znaczenie, ponieważ wspierają mobilność zawodową pracowników i ułatwiają dostosowanie do zmieniających się wymagań rynku.
Co to jest interoperacyjność systemu kolei?
W kontekście przedstawionych zmian szczególnego znaczenia nabiera praktyczne zastosowanie kwalifikacji sektorowych. Jest to szczególnie widoczne w branży kolejowej, gdzie kluczową rolę odgrywa interoperacyjność systemu kolei. W praktyce oznacza to, że infrastruktura, tabor, systemy sterowania ruchem oraz procedury muszą ze sobą współgrać w sposób bezpieczny. Jakie korzyści wynikają z takiego podejścia? Urząd Transportu Kolejowego przedstawia to następująco: „Interoperacyjny tabor poruszający się po interoperacyjnej infrastrukturze oznacza duże oszczędności dla przewoźników kolejowych. Żeby zrealizować usługi międzynarodowe (albo po pełnej liberalizacji rynków krajowych, żeby świadczyć usługi w innym państwie członkowskim) przewoźnik będzie mógł wykorzystać ten sam tabor, którego już używa. Nie będzie musiał kupować drogiej lokomotywy wielosystemowej lub taboru zgodnego z infrastrukturą w innych państwach członkowskich. Mniejsze zróżnicowanie floty taborowej oznacza także obniżenie kosztów utrzymania czy kosztów szkolenia załogi.
Brak konieczności zmiany taboru na granicach oznacza także oszczędność czasu dla pasażerów i przedsiębiorców przewożących towary koleją. Interoperacyjność oznacza zatem także lepszą ofertę przewozową.
Interoperacyjność jest ważna nie tylko z punktu widzenia samego rynku kolejowego. Osiągnięcie spójności technicznej tego sektora i podniesienie w ten sposób jego konkurencyjności jest kluczowe dla obniżenia emisyjności europejskiej gospodarki i ochrony środowiska naturalnego.”[3] Płynny ruch pociągów i spójny system transportu opiera się na wymaganiach i standardach dzięki którym wzrasta efektywność transportu kolejowego co przekłada się na nowoczesną gospodarkę. Aby osiągnąć opisane cele, niezbędne jest posiadanie odpowiednio przygotowanej kadry, dysponującej konkretnymi i potwierdzonymi kwalifikacjami sektorowymi.
W tym kontekście istotnym wyzwaniem sektora kolejowego są problemy kadrowe. Pozyskanie pracowników na stanowiska robotnicze od dawna jest wyzwaniem dla spółek kolejowych. Wpływ na to miała likwidacja przyzakładowych szkół kolejowych i Techników pod koniec lat 90 dwudziestego wieku. Współczesny rynek zatrudnienia wskazuje na coraz mniejszą liczbę osób, które posiadają kwalifikacje do pracy na stanowiskach związanych z utrzymaniem i naprawą taboru. Pomimo istnienia Szkół Branżowych I stopnia, otwierania klas o specjalnościach kolejowych luka kompetencyjna, jaka w obecnej chwili występuje na tych stanowiskach robotniczych jest duża. Absolwenci tych szkół i klas często nie podejmują pracy u przewoźnika kolejowego, co powoduje niedobór wykwalifikowanej młodej kadry. Kolejnym problemem jest luka pokoleniowa, która wskazuje na to, że większość pracowników na stanowiskach robotniczych to osoby starsze. Chcąc sprostać tym wyzwaniom przedsiębiorstwa kolejowe zmuszone są do przekwalifikowywania osób, które obecnie zatrudnione są na innych stanowiskach pracy związanych z branżą. Braki kadrowe powodują problemy w zakresie pracy eksploatacyjnej, utrzymania pojazdów oraz infrastruktury. W tej sytuacji znaczenia nabiera kształcenie ustawiczne, czyli kursy zawodowe które umożliwiają osobom dorosłym zdobycie kwalifikacji odpowiadającym aktualnym potrzebom rynku. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że postęp techniczny w zakresie budowy pojazdów to jest zastosowane do ich budowy części, zespoły i podzespoły wymagają zawansowanej diagnostyki. To właśnie w tym kontekście istotną rolę odgrywają kwalifikacje sektorowe, które pozwalają na precyzyjne przygotowanie pracowników do wykonywania określonych zadań zawodowych.
Diagnozowanie i naprawa maszyn i urządzeń elektrycznych będących wyposażeniem pojazdów kolejowych.
Pierwszą analizowaną kwalifikacją sektorową, która odpowiada potrzebom współczesnego rynku kolejowego z dziedziny interoperacyjności systemu kolei jest: Diagnozowanie i naprawa maszyn i urządzeń elektrycznych będących wyposażeniem pojazdów kolejowych (ang. Diagnosis and Repair of Electrical Machines and Eqiupment in Railway Vehicles), w skrócie Elektromonter pojazdów kolejowych.
Osoba posiadająca powyższą kwalifikację ma wiedzę z zakresu kolejnictwa i elektrotechniki stosowanej przy utrzymaniu pojazdów kolejowych. Potrafi scharakteryzować pojazdy kolejowe poprzez omówienie ich budowy oraz rozróżnienie pojazdów ze względu na ich przeznaczenie. Charakteryzuje również podstawowe zagadnienia z obszaru elektrotechniki takie jak pojęcie prądu elektrycznego, napięcia lub natężenia prądu. Rozumie różnicę pomiędzy prądem stałym a prądem przemiennym, zna prawo Ohma oraz pierwsze i drugie prawo Kirchhoffa, klasyfikuje napięcia stosowane w kolejnictwie oraz omawia budowę i zasady działania elementów półprzewodnikowych. Charakteryzuje maszyny i urządzenia stosowane w kolejnictwie poprzez omówienie budowy i zasad działania maszyn elektrycznych takich jak silniki, falowniki, prostowniki oraz odbieraki prądu. Omawia osprzęt elektryczny, zasadę działanie transformatora, a także zastosowanie akumulatorów oraz liczników energii w pojazdach kolejowych. Zna budowę obwodu głównego pojazdu, rozróżnia zabezpieczenia oraz wie jak zbudowane są rozdzielnice elektryczne. Osoba posiadająca te kompetencje charakteryzuje zagadnienia związane z bezpieczeństwem pracy. Zna pojęcia takie jak napięcie prądu stałego, przemiennego oraz napięcie krokowe, dobiera środki gaśnicze i zna zasady gaszenia urządzeń elektrycznych. Potrafi udzielić pierwszej pomocy w przypadku porażenia prądem oraz omawia możliwe zagrożenia występujące podczas pracy przy pojazdach w torach czynnych i halach naprawczych. Klasyfikuje odpady powstałe w czasie pracy przy pojazdach kolejowych oraz zna zasady postępowania z nimi.
Osoba, która posiada tą kwalifikację umie wykonywać przeglądy i naprawy urządzeń elektrycznych stosowanych w pojazdach kolejowych oraz wykonuje i naprawia obwód elektryczny. Posługuje się narzędziami oraz przyrządami pomiarowymi, dokonuje wzrokowej oceny i analizy uszkodzenia oraz identyfikuje parametry urządzeń i podzespołów. Potrafi korzystać z dokumentacji technicznej rysunkowej (schematy, diagramy) oraz opisowej (DSU, DTR, instrukcje obsługi). Dobiera i przygotowuje narzędzia zgodnie ze wskazaną dokumentacją. Wykonuje czynności przeglądowo- naprawcze oraz uzupełnia dokumentację. Rozpoznaje symbole, jednostki oraz wartości elektryczne potrafi przeliczyć jednostki stosownie do potrzeby. Wykonuje zarówno proste jak i złożone naprawy w oparciu o dokumentację np. lutuje komponenty przy zastosowaniu środków ochrony osobistej.
Mając takie umiejętności oraz wiedzę można aplikować na stanowiska związane z eksploatacją i utrzymaniem pojazdów kolejowych oraz wykonywaniem robót związanych z utrzymaniem i naprawą pojazdów kolejowych np.: Technik pojazdów kolejowych, Elektromechanik, Technik elektryk, Technik elektroenergetyk transportu szynowego, Technik transportu kolejowego.
Diagnozowanie i naprawa podzespołów mechanicznych i układów pneumatycznych stosowanych w pojazdach kolejowych.
Drugą analizowaną kwalifikacją sektorową jest: Diagnozowanie i naprawa podzespołów mechanicznych i układów pneumatycznych stosowanych w pojazdach kolejowych. W skrócie Mechanik – monter maszyn i urządzeń pojazdów kolejowych.
Osoba z powyższą kwalifikacją posiada wiedzę z zakresu kolejnictwa oraz mechaniki i pneumatyki przy utrzymaniu pojazdów kolejowych. Zna budowę pojazdów kolejowych oraz rozróżnia pojazdy kolejowe ze względu na przeznaczenie. Charakteryzuje podstawowe zagadnienia z obszaru mechaniki, hydrauliki i pneumatyki. Zna pojęcia statyki, momentu obrotowego oraz rodzaje przekładni. Rozróżnia połączenia spajane oraz omawia rodzaje łożysk tocznych i ślizgowych. Charakteryzuje podstawowe zagadnienia z obszaru materiałoznawstwa, czyli rozróżnia stopy metali oraz materiały konstrukcyjne. Omawia właściwości i zastosowanie materiałów eksploatacyjnych oraz sposoby zabezpieczeń antykorozyjnych. Umie scharakteryzować zespoły, podzespoły, elementy i układy mechaniczne stosowane w pojazdach kolejowych oraz charakteryzuje zagadnienia związane z bezpieczeństwem pracy. Zna pojęcia: momentu, tarcia, siły, ciśnienia, podciśnienia, procesu specjalnego. Dobiera środki ochrony indywidualnej i zbiorowej oraz omawia klasy połączeń śrubowych. Wykonuje połączenia gwintowe, sworzniowe, klejone lub wciskane.
Osoba, która posiada tą kwalifikację wykonuje przeglądy i naprawy urządzeń mechanicznych, hydraulicznych i pneumatycznych w pojazdach kolejowych. Potrafi korzystać z dokumentacji technicznej rysunkowej (rysunki, schematy) oraz opisowej (DSU, DTR, instrukcje obsługi). Dobiera i przygotowuje narzędzia zgodnie ze wskazaną dokumentacją. Wykonuje kompleksowo naprawę urządzeń zaczynając od zapoznania się z opisem usterki przez przygotowanie sfery pracy, weryfikację parametrów po naprawę i dokonanie odpisu w stosownej dokumentacji.
Posiadanie tek kwalifikacji daje możliwość zatrudnienia na stanowiskach takich jak: Mechanik pojazdów kolejowych, Technik mechanik, Technik pojazdów kolejowych.
Obie te kwalifikacje stanowią istotną szansę wejścia na rynek pracy zarówno dla absolwentów szkół branżowych i techników na kierunkach elektrycznych, elektronicznych, elektromechanicznych i mechatronicznych, pracowników kolei jak i dla osób, które chcą się przebranżowić.
Osoby posiadające tą kwalifikację mogą znaleźć zatrudnienie m.in. u przewoźników kolejowych zajmujących się utrzymaniem, naprawą i eksploatacją pojazdów kolejowych np. PKP Intercity S.A, w zakładach remontowo-naprawczych zajmujących się przeglądami i naprawą pojazdów kolejowych np. PKP Intercity Remtrak Sp. z o.o. oraz w Zakładach produkujących pojazdy kolejowe np. Newag, PESA, FPS, Alstom czy Stadler. Wszystkie firmy w których można zyskać zatrudnienie przy tej kwalifikacji zapewniają stabilne zatrudnienie w branży kolejowej i możliwość rozwoju.
Podsumowując, obie te kwalifikacje stanowią ważny element dla branży kolejowej i odpowiadają na realne potrzeby pracodawców. Ich znaczenie wynika przede wszystkim z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa oraz prawidłowego funkcjonowania systemu kolejowego. W Polsce kupujemy coraz więcej nowoczesnego taboru, a stary tabor jest stale modernizowany. Zmusza to pracodawców do zatrudniania pracowników z coraz to wyższymi kwalifikacjami mając na uwadze ich ciągły rozwój. Dlatego zatrudnienie osób z wyżej opisanymi kwalifikacjami spowoduje pozyskanie wykwalifikowanej kadry pionu technicznego oraz znacząco wpłynie na interoperacyjność systemu kolei.
Źródła:
Serwis Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Serwis INFOZAWODOWE w obecnym kształcie powstał dzięki wsparciu środków Unii Europejskiej, a jego rozwój jest finansowany z programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (2021–2027)
