Prof. dr hab. inż. Piotr Beer

Nie sposób jest przecenić rolę praktycznego nauczania w kształceniu uniwersyteckim. Kształcenie uniwersyteckie kojarzone jest przede wszystkim ze ślęczeniem nad książkami, i to najlepiej w czasie długich godzin w bibliotekach. Może to i dobrze, gdyż szkoły wyższe to studiowanie oraz weryfikacja wiedzy. I na to muszą się nastawić studiujący.

W dużej części kandydatami na studia są osoby, które nigdy z praktyką nie miały do czynienia lub osoby, które miały do czynienia głównie z praktyką.  W przypadku osób, które z praktyką nie miały do czynienia informacje na wstępnym etapie podejmowania decyzji dotyczących studiowania o tym, że będą praktyczne zajęcia w formie staży, praktyk, treningów, czy innych aktywności poza siedzibami danej uczelni mogą wzbudzić niepokój, strach, a nawet lęki. Rodzą się obawy dotyczące praktycznego nauczania, których podstawą jest niezrozumienie celu łączenia wiedzy z praktyką. W przypadku osób, które miały do czynienia wyłącznie z praktyką rodzi się wątpliwość co do sensu praktycznych działań zamiast ukierunkowania jedynie na wiedzę teoretyczną.

Warto jest też poruszyć aspekt doszkalania praktycznego kadry dydaktycznej. Raz zdobyta wiedza nie jest dobrem wiecznym. W obecnych czasach przy tak szybkim rozwoju technologii, zdobyta wiedza bardzo szybko się dezaktualizuje. Pomiędzy przemysłem 1.0, w którym silniki parowe umożliwiły mechanizację procesów, a przemysłem 2.0, w którym energia elektryczna „pchnęła” rozwój przemysłu daleko i szybko do przodu upłynęło około 100 lat (A,B). Obecnie trudno ustalić granicę pomiędzy przemysłem 4.0 z technologiami informatycznymi (IT) oraz sieciami internetowymi a przemysłem 5.0, w którym wraz z rozwojem sztucznej inteligencji (AI) maszyny stają się dla ludzi partnerami w harmonijnej (na razie) współpracy.

Pomimo, iż drzewa pojawiły się na ziemi około 300 mln lat temu (C) to nie tylko sposób przetwarzania drewna jako materiału uległ przez wieki istnienia człowieka ogromnym zmianom to i sam materiał też w szybkim tempie się zmienia. Jest to związane oczywiście z rozwojem cywilizacji, czyli przemysłem. Pierwsze technologie obróbki drewna przypisuje się Sumerom (D), których wybitnym przykładem jest zachowany Sztandar z UR z około 2600-2400 r.p.n.e. (Rys. 1).

Rys. 1. Sztandar z UR z około 2600-2400 r.p.n.e

Współcześnie możemy z szacunkiem podziwiać kunszt mistrzów tamtego okresu. I już tu rozpoczynamy niepotrzebne dywagacje czy rola praktycznego nauczania jest istotna. Jest i kropka. Na przestrzeni wieków, ba na przestrzeni tysiącleci, praktyczne nauczanie było jedyną formą nauki. Po prostu innej formy nie było. Jednak wraz z rozwojem cywilizacji, a obecnie z ogromnym zachłyśnięciem się sztuczną inteligencją (AI), powstała bardzo niebezpieczna tendencja zwrotu tylko i jedynie w stroną nauczania teoretycznego. Niestety zapominamy, że AI mebla nie zrobi, kranu nie naprawi, opony nie wymieni, …, można tak bez końca. Praktyczne przygotowanie do zawodu jest ważne na każdym poziomie edukacji. W zasadzie nikomu nie trzeba tłumaczyć, że na poziomie szkoły zawodowej, czy nawet technikum praktyka w zdobywaniu wiedzy jest podstawą dobrego wykształcenia. Jednak pogląd, że  to już edukacja uniwersytecka to jedynie zgłębianie rozwiązań teoretycznych wszystkich zagadnień włączając w to studia inżynierskie jest błędny. Na pytanie: w jaki sposób można zarządzać wytwarzaniem/produkcją nie znając od podszewki, czyli od fizycznego kontaktu, sposobów, metod, materiałów, procesów jest jedna oczywista odpowiedź: jest to niemożliwe. I nie pomogą tu żadne systemy wspomagające produkcję jak computer aided design (CAD), computer aided manufacturing (CAM), enterprise resource planning (ERP),…, czy inne, łącznie z AI. One WSPOMAGAJĄ, a nie zastępują wiedzy, a szczególnie wiedzy praktycznej. Stąd uczelnie wyższe starają się wprowadzać wiedzę praktyczną do swoich programów nauczania. Niestety, często wbrew woli samych studentów. Na przykład kwestia praktyk zawodowych w czasie trwania przerwy międzysemestralnej. Przerwa międzysemestralna to po pierwsze wakacje. A wakacje są często dla obecnej młodzieży priorytetem. Po drugie przemysł meblarski rozlokowany jest daleko od centrów rozrywki, czyli nie ma w pobliżu miejsc wieczornej rozrywki. Jednak angażując studentów w obligatoryjne praktyki umożliwia się im zdobycie wiedzy praktycznej. Wiedzy, którą wcześniej czy później docenią. Jednak, wcześniej niż myślą i zdaja sobie z tego sprawę. Innym włączeniem studentów w zdobywanie wiedzy praktycznej są przedmioty ukierunkowane na prace manualne. Na rysunku 2 przedstawiona jest wystawa prac studentów z przedmiotu Techniki zdobnicze mebli. 

Rys. 2 Prace studentów z zajęć praktycznych

Z kantówki z drewna litego bądź modyfikowanego, przedstawionego w centralnej części zdjęcia, za pomocą narzędzi do ręcznej obróbki drewna, przeważnie pił i dłut, po uprzednim trasowaniu form studenci wykonują zadania korzystając z profesjonalnych strugnic. Wprowadzone regulacje prawne wynikające z przynależności Polski do Unii Europejskiej nadają nowy charakter produkcji. Produkcji, która teraz ma być ukierunkowana na ochronę środowiska, czyli mamy gwałtowny powrót do materiałów naturalnych oraz do ochrony ich zasobów. Międzynarodowe organizacje takie jak Forest Stewardship Council (FSC), czy Programme for the Endorsement of Forest Certification (PEFC) uzyskały tak silny status, że muszą się z nimi i ich certyfikatami liczyć wszyscy producenci dóbr, których materiałem wyjściowym jest drewno w dowolnej ilości. Natomiast EU Deforestation Regulation (EUDR) to nie jest żadna organizacja non-profit, a akt prawny w wadze rozporządzenia, które w szczególności ma przeciwdziałać utracie różnorodności biologicznej i emisjom gazów cieplarnianych, wspierając konsumpcję produktów niepowodujących wylesiania oraz redukując wpływ UE na globalne wylesianie. Informacja ma szczególne znaczenie dla producentów mebli, bowiem od 30.12.2026 r. lub 30.06.2027 r. (w zależności od wielkości przedsiębiorstwa) zostanie na nich nałożony obowiązek udowodnienia, że ich produkty nie pochodzą z terenów wylesionych (E). Termin wdrożenia nowych obowiązków dla średnich i dużych firm wyznaczono na 30.12.2026 r., natomiast mikro i małe przedsiębiorstwa będą miały czas na wdrożenie do 30.06.2027 r. Projekt wyznacza również krajowe organy odpowiedzialne za przeprowadzanie kontroli i egzekwowanie przepisów. A nie przestrzeganie ich będzie miało skutki prawne, w tym finansowe. Mają ochronić jak najwięcej terenów od degradacji środowiskowej. Jednak, ochrona i powrót do materiałów naturalnych stanowią wyzwanie dla produkcji. Na rysunku 2 trzecia od lewej nóżka kabriolowa wykonana została przez Yuliya Wróbel. Do uszlachetnienia nóżki pani Wróbel wykorzystała naturalny sok z buraka czerwonego. Technika barwienia materiałami naturalnymi nie jest znana współczesnym producentom. Współczesne technologie muszą zostać dostosowane do naturalnych materiałów, czyli musimy się na nowo nauczyć z nich korzystać. A najlepszym sposobem nauki jest praktyka, czyli praktyczne nauczanie.

Inna formą zdobycia wiedzy praktycznej jest wykonywanie makiet, modeli czy prototypów jako ostatniego elementu pracy projektowej. Na rysunku 3 przedstawiona jest praca studentki Adrianny Mielczarek (3 rok kierunku Meblarstwo, WTD SGGW) wykonane w ramach zajęć z projektowania mebli zgodnie z ideą zrównoważonego rozwoju i smart design. 

Rys. 3 Prototyp gotowalni projektu Adrianny Mielczarek: Gotowalnia in bamboo fusion design

Praktyczne nauczanie w ten sposób prowadzone jest stopniowo, od fizycznego kontaktu z materiałem, aż po wykonanie własnoręcznie projektu i jego efektu w postaci wyrobu. Jednak konieczny jest kontakt z przemysłem. Praktyki przemysłowe mogą być realizowane w ograniczonym czasie. Głównie ze względu na plany produkcyjne przedsiębiorstw i zakładów przemysłowych. Stąd powstające obecnie Branżowe Centra Umiejętności (BCU) wypełniają całkowicie lukę pomiędzy tym co jest w stanie zrealizować Uniwersytet i co może zapewnić przemysł. Na rysunku 4 przedstawione są zajęcia łączenia teorii z praktyką w BCU Przemysłu Meblarskiego w Rożanymstoku. Jest to miejsce, w którym są w pełni profesjonalne materiały, narzędzia, urządzenia, oprogramowania CAD/CAM i nikt nikomu nie przeszkadza, a praktykanci/uczniowie mogą poświęcić czas na zdobycie wiedzy oraz podnoszenie kwalifikacji.

Rys. 4. Warsztaty studentów Wydziału Technologii Drewna w BCU Przemysłu Drzewnego w Różanymstoku

Rola praktycznego nauczania jest ważna na każdym etapie nauki. Należy to tłumaczyć przede wszystkim samym zainteresowanym. Zachwyt nad nowoczesnymi technologiami, systemami automatycznymi, robotyzacją, a obecnie AI jest bardzo niebezpieczny. Należy tłumaczyć, wyjaśniać, czy zdefiniować istotność praktycznego nauczania na samym początku drogi edukacyjnej. Gdyż łączenie wiedzy z praktyką nie opiera się na tym, że nic nie działa i nikt nie wie dlaczego, a na tym, że wszystko działa i wiemy, dlaczego.

A - https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D13WWX8F3

B - https://www.myerp.pl/post/ewolucja-przemyslu-od-2-0-do-5-0-wyzwania-kazdej-ery

C-https://www.projektpulsar.pl/srodowisko/2148228,1,dlugi-marsz-drzew.read#:~:text=Po%20raz%20pierwszy%20drzewa%20pojawi%C5%82y,drzew%20korzystali%20te%C5%BC%20nasi%20przodkowie.

D – https://www.starozytnysumer.pl/podstrony/podstrony_poziom_1_sztuka/poziom_2/sztandar_z_ur.html

E - Newsletter Prawny dla Twojego biznesu, 3/2026, Pawlak Królikowski - Kancelaria Radców Prawnych s.c., 7 maja 2026